Ndlulela

Senza ucwaningo ezindaweni zasendaweni

Ukunikeza ukuqonda ngamalungelo ezingane edijithali endawo

Lokhu Kuhlolwa Kwamalungelo Ezingane Kwedijithali kusekelwe kuMbono Ojwayelekile 25 weZizwe Ezihlangene. Wonke amazwe ngakho-ke wonke umasipala kumele ahambisane nawo wonke amalungelo ezingane; futhi nasezweni ledijithali. 'Ukuphawula' ngakunye kuhunyushwa kube imibuzo eminingana kamasipala kanye nenhlangano yomphakathi.

Lokhu Kuhlola kuhloselwe ukunikeza umbono wokuqala ngalokho ocabanga ukuthi kuyisimo samalungelo ezingane ezweni ledijithali lesifunda, idolobha noma idolobhana ezweni. Ngokwenza Ukuhlola uthola umbono ngokushesha ngalokho uhulumeni (wendawo) noma inhlangano yomphakathi okufanele ikuthuthukise maqondana namalungelo ezingane ezweni ledijithali. Lokhu Kuhlola Amalungelo Ezingane Kwedijithali kuqukethe izindikimba eziyi-10 nemibuzo engama-40:

Ukuhlolwa Kwamalungelo Engane Kwedijithali


WONKE UMUNTU

Ezweni ledijithali, bonke abantwana kanye nentsha kumele bakwazi ukuhlanganyela ngendlela efanele. 

  • Ingabe kuhlale kukhona amakhompyutha, ama-laptop kanye/noma omakhalekhukhwini anele azo zonke izingane/intsha endaweni okuyo? 

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo zingangena ku-inthanethi ngokwanele, noma ngabe azinayo imali engaka? 

  • Ingabe zonke izingane/intsha ekhubazekile endaweni yakini ingakwazi ukusebenza ngokwanele ku-inthanethi ngenxa, isibonelo, amawebhusayithi alungisiwe anezinhlamvu ezinkulu noma ukulalela umbhalo? 

  • Ingabe bonke abantwana/intsha endaweni yakini baphathwa ngokulinganayo ezweni ledijithali futhi ingabe wonke umuntu angahlanganyela ku-inthanethi ngaphandle kwezinkinga nokubandlululwa? 

ODDS

Ezweni ledijithali, zonke izingane kanye nentsha kumele zikwazi ukuthuthuka kahle. 

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo zingafunda ngokwanele emhlabeni we-inthanethi futhi ingabe zihlala ziqonda kahle wonke amawebhusayithi, izinhlelo zokusebenza, izinkundla zokuxhumana kanye nemidlalo? 

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo, ngenxa yokusebenzisa amawebhusayithi, izinhlelo zokusebenza, izinkundla zokuxhumana kanye nemidlalo, zingathuthuka ngokwanele futhi ingabe zithola amathuba anele ngenxa yalokho?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni yakho ingadlala ngokwanele ku-inthanethi futhi ibe nobuciko ngenxa yamawebhusayithi, izinhlelo zokusebenza, izinkundla zokuxhumana kanye nemidlalo?

  • Ingabe bonke abantwana/intsha endaweni okuyo basizwa ngokwanele ku-inthanethi ngabantu abadala, ikakhulukazi uma bebhekene nobunzima?

ANO

Izwe ledijithali kumele libe lula ukuliqonda ezinganeni nakubantu abasha futhi izintshisekelo zabo kumele zize kuqala ngaso sonke isikhathi. 

  • Ucabanga ukuthi izintshisekelo zabo bonke abantwana/intsha endaweni yakho zihlala ziza kuqala uma ubheka amawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza kanye nemidlalo abayisebenzisayo? 

  • Ucabanga ukuthi lonke ulwazi oluku-inthanethi olukumawebhusayithi, ezinkundleni zokuxhumana, ezinhlelweni zokusebenza kanye nemidlalo yezingane/intsha endaweni yakho lunembile ngokwanele futhi luhlala lufanele iminyaka yazo? 

  • Ingabe izingane/intsha endaweni yakini iyasebenza ku-inthanethi ngaphandle kokuxhashazwa noma ukuxhashazwa ngokocansi ngamawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza noma imidlalo? 

  • Ingabe izingane/intsha endaweni okuyo ingangena ku-inthanethi ngaphandle kokusetshenziswa yizinhlangano ukuze zizuze zona?

UKUVULA

Ezweni ledijithali, bonke abantwana kanye nentsha kumele bakwazi ukuhlanganyela kahle nokuveza imibono yabo ngokuphephile. 

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni yakho zingahlala zihlanganyela ku-inthanethi futhi zinikeze imibono yazo ngamawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza noma imidlalo?

  • Ucabanga ukuthi izinhlangano eziku-inthanethi (abantu abadala) zihlala zilalela ngokwanele imibono yabo bonke abantwana/intsha endaweni okuyo?

  • Ucabanga ukuthi izinhlangano zibandakanya ngokwanele izingane/intsha endaweni yakho lapho zidala amawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza noma imidlalo yabantwana/intsha?

  • Ingabe bonke abantwana/intsha endaweni okuyo bakhululekile ngokwanele ukwabelana ngemibono nemicabango yabo njalo ngamawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza noma imidlalo?

I-FREEDOM

Ezweni ledijithali, bonke abantwana kanye nentsha kufanele bakhululeke ukucabanga, ukukholelwa nokwenza noma yini. 

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo zingenza njalo lokho ezikufunayo ku-inthanethi futhi ingabe zinesiqondiso esanele esivela kubantu abadala?

  • Ingabe kukhona njalo inhlonipho eyanele ku-inthanethi kubo bonke abantwana/intsha endaweni yakini; ngaphandle kwenzondo, ukuxhashazwa noma izinsongo zobudlova?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni yakho zingasebenza ku-inthanethi ngaphandle kokuthonywa ngamabomu yizinhlangano ngendlela ehlakaniphile yedijithali?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo zivunyelwe ukuhlangana ngokwanele ku-inthanethi, isibonelo, amawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza noma imidlalo?

YENZA

Ezweni ledijithali, bonke abantwana kanye nentsha kufanele bakwazi ukuzijabulisa nokufunda kahle. 

  • Ucabanga ukuthi kunezindawo zokufunda zedijithali eziphephile ezanele (amawebhusayithi nezinhlelo zokusebenza) esikoleni zazo zonke izingane/intsha endaweni yakho?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni yakho zingaphumula ngokwanele ngesikhathi sazo samahhala ngokudlala ku-inthanethi nangokuhlanganyela ngedijithali kwezobuciko namasiko?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo zingasebenza ngokwanele ku-inthanethi, ngaphandle kokugembula noma ukusebenza ku-inthanethi zisencane kakhulu?

  • Ingabe bonke abantwana/intsha endaweni okuyo baqondiswa kahle futhi ngokwanele ku-inthanethi ngabantu abadala?

YEMPILO

Izwe ledijithali kumele libe lihle kubo bonke abantwana kanye nabantu abasha ngenxa yempilo yabo yengqondo neyomzimba.

  • Ingabe kuhlale kukhona ulwazi olwanele olutholakala ku-inthanethi mayelana nempilo yabo bonke abantwana/intsha kumasipala wakho, ukuze odokotela bezingane, isibonelo, bakwazi ukubanakekela kahle?

  • Ingabe ulwazi lwedijithali mayelana nempilo yabo bonke abantwana/intsha kumasipala wakho luhlala luphathwa ngemfihlo eyanele?

  • Ingabe kukhona ulwazi olwanele oluthembekile olutholakala ku-inthanethi lwazo zonke izingane/intsha kumasipala wakho mayelana nempilo yazo yomzimba neyengqondo?

  • Ucabanga ukuthi zonke izingane/intsha kumasipala wakho zicabanga ngokwanele ngokuthi zichitha isikhathi esingakanani ngemuva kwezikrini zazo ngosuku futhi ziphumule, zilale futhi zinyakaze ngokwanele?

KUPHELA

Ezweni ledijithali, kumele kucace kubo bonke abantwana kanye nabantu abasha ukuthi kukhona ubumfihlo obanele. 

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni yakini zinamandla okulawula ukusetshenziswa kwegama lazo elisemthethweni uma zisebenza ku-inthanethi, ngaphandle kokuba abanye balisebenzise kabi leli gama?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni yakho zihlala zazi ngokwanele ngalokho okwenziwa ku-inthanethi ngemininingwane yazo yomuntu siqu ngabanikazi bamawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza noma imidlalo?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo ziyaluqonda ngokwanele ulwazi mayelana nobumfihlo bazo uma zisebenzisa amawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana, izinhlelo zokusebenza noma imidlalo?

  • Ingabe bonke abantwana/intsha endaweni yakini bahlala bekwazi ngokwanele lokho abakwabelana ngakho ngabo ku-inthanethi, ngaphandle kokungena enkingeni?

Iphephile

Ezweni ledijithali, zonke izingane kanye nentsha kumele zivikelwe futhi ziphephe ngokwanele. 

  • Ucabanga ukuthi zonke izingane/intsha endaweni okuyo zinesivikelo esanele ku-inthanethi nokuthi amawebhusayithi, izinhlelo zokusebenza, izinkundla zokuxhumana kanye nemidlalo kuphephile ngaso sonke isikhathi?

  • Ingabe zonke izingane/intsha endaweni okuyo zihlala zithola usizo olwanele ngokushesha uma zizwa into engathandeki noma eyingozi ku-inthanethi?

  • Ucabanga ukuthi zonke izingane/intsha endaweni okuyo zihlala ziqonda ngokwanele isivikelo esiku-inthanethi kumawebhusayithi, ezinkundleni zokuxhumana, ezinhlelweni zokusebenza kanye nemidlalo futhi zingasisebenzisa kahle?

  • Ingabe iminyaka yangempela yezingane/intsha endaweni okuyo ihlolwe ngokwanele ku-inthanethi yizinhlangano ukuze zikwazi ukuvikela izingane/intsha ngendlela efanele?

IMITHETHO

Ezweni ledijithali, wonke umuntu, kuhlanganise nezingane kanye nentsha, kumele abhekane kahle nawo wonke amalungelo nemithetho. 

  • Ucabanga ukuthi amalungelo edijithali abo bonke abantwana/intsha endaweni yakho achazwa ngokwanele ngolimi oluqondakalayo ngamawebhusayithi, izinkundla zokuxhumana noma izinhlelo zokusebenza,...?

  • Ingabe bonke abantwana/intsha endaweni yakini bahlala bevikelekile ngokwanele ezinsolweni ezingamanga ngoba kusetshenziswa amasu ahlakaniphile?

  • Ingabe bonke abantwana/intsha endaweni yakini bahlala bevikelekile ngokwanele ekuhlukunyezweni okuku-inthanethi yizinkampani ngoba bephoqelekile ukusebenza, isibonelo?

  • Ucabanga ukuthi zonke izingane/intsha endaweni okuyo, uma zenza into engalungile ku-inthanethi, ziyajeziswa ngendlela efanele iminyaka yazo?

Hlola i-Check for developers yethu

KuLebhu yethu sisebenzisa i-Child Rights Check ekhethekile yabathuthukisi abasebasha.