
O le ā le tulaga o aia tatau faatekinolosi a tamaiti?
I lenei Digital Child Rights Monitor matou te tuʻuina atu ai se malamalamaaga pe na faʻapefea ona faʻatalanoaina e le Komiti a le UN i Aia Tatau a le Tamaititi (CRC) aia tatau a tamaiti faʻatekinolosi i ana Mataʻituina Faʻaiʻu i Etiopia i le 2026. O le fua faʻatatau o le Faʻamuamua e atagia ai le malosi o le faʻamamafaina e le CRC o se mataupu i ana fautuaga - o le maualuga o le togi, o le tele pe sili atu ona faʻalavelaveina o le faʻafitauli. O lenei fua faʻatatau e fesoasoani e vaʻai po o fea mataupu tau aia tatau a tamaiti faʻatekinolosi e manatu le CRC e sili ona faʻanatinati ma po o fea o feagai ai Etiopia ma ona luʻitau sili. Afai e maua e se atunuʻu se togi faʻanatinati maualalo e le faʻapea ai o loʻo lelei le atunuʻu, ae o lona uiga e leʻi taʻua tele e le CRC.
aotelega

Maualuga faʻamuamua
Atina'e ma le Malosiaga (17) ua tula'i mai o le mea e sili ona tāua, ona o togi maualuluga mo faiga fa'atekinolosi ma tulafono o solitulafono fa'atekinolosi ma tulafono tau puipuiga o le initaneti. Sauāga ma le Fa'aaogāina i luga ole Initaneti (12) o loʻo tu matilatila mai foʻi o se vaega e sili ona faʻamuamua, faʻatasi ai ma atugaluga e aofia ai le tele o ituaiga o faʻaleagaina i luga ole initaneti, e faʻaalia ai tulaga lamatia tetele i tamaiti i siosiomaga numera.

Fa'amuamua
Atina'e ma le Malosiaga (17) ua tula'i mai o le mea e sili ona tāua, ona o togi maualuluga mo faiga fa'atekinolosi ma tulafono o solitulafono fa'atekinolosi ma tulafono tau puipuiga o le initaneti. Sauāga ma le Fa'aaogāina i luga ole Initaneti (12) o loʻo tu matilatila mai foʻi o se vaega e sili ona faʻamuamua, faʻatasi ai ma atugaluga e aofia ai le tele o ituaiga o faʻaleagaina i luga ole initaneti, e faʻaalia ai tulaga lamatia tetele i tamaiti i siosiomaga numera.

Fa'amuamua maualalo
Puipuiga o le Tulaga Faalilolilo ma Faamatalaga (2) e itiiti le gauai atu i ai, e taulaʻi atu i ai atamai fai (AI). Soifua Maloloina Faatekinolosi ma le Manuia (0) e le o faʻatalanoaina lava, ma e faʻaalia ai le leai o se gauai atu i le soifua maloloina o le mafaufau ma le manuia i faʻalapotopotoga faatekinolosi.
Aotelega autu

- Avanoa Fa'atekinolosi ma le Auai
- Soifua Maloloina Fa'atekinolosi ma le Manuia
- Atina'e ma le Malosiaga
- Saogalemu ma le Puipuiga i luga ole Initaneti
- Fa'alilolilo & Puipuiga o Fa'amaumauga
- Sauāga ma le Fa'aaogāina i luga ole Initaneti
O Atina'e ma le Malosiaga e pulea ai le laufanua, e atagia ai ni va i totonu o faiga fa'atekinolosi ma fa'avae fa'atonutonu. O le Sauā ma le Fa'aaogaina i luga ole Initaneti e maua ai fo'i le tele o le gauai, ma fa'amamafaina ai le tele o tulaga lamatia e aofia ai le fa'asauā, fa'aaogaina sese, ma fefa'ataua'iga fa'atauva'a. O le Avanoa Fa'atekinolosi ma le Auai ma le Saogalemu ma le Puipuiga i luga ole Initaneti e fa'aalia ai le gauai talafeagai ae tutusa le tufatufaina atu i ni nai vaega autu. I se fa'atusatusaga, o le Puipuiga o le Tulaga Faalilolilo ma le Puipuiga o Fa'amatalaga ma le Soifua Maloloina Fa'atekinolosi ma le Manuia e tumau pea le le'i atina'eina pe leai fo'i, ma fa'ailoa mai ai ni va taua i aia tatau fa'atekinolosi a tamaiti.
Sauāga ma le fa'aaogāina

- Sauāga Fa'ailoga Tagata
- Fa'asauā ma le Fa'amata'u i luga ole Initaneti
- Fa'aaogāina o feusuaiga i luga ole initaneti / CSAM
- Fefa'ataua'iga fa'apisinisi / fa'aaogāina e ala i fa'avae numera
O le Sauāga ma le Fa'aaogāina o Fa'amatalaga i luga ole Initaneti o se autu e sili ona taua (12), fa'atasi ai ma le gaua'i tutusa i itu uma e lua. faiga sauā fa'ailoga tagata, faasoesa i le initoneti, faiga fa'asauā tau feusuaiga i luga ole initaneti (CSAM), ma fefaʻatauaʻiga faʻatauvaʻa ma le faʻaaogāina. O lenei fa'asalalauga lautele e fa'amamafa ai le tele o tulaga lamatia o lo'o feagai ma tamaiti. O le tufatufaina tutusa e fa'ailoa mai ai le iloa o le tele o ituaiga o fa'alavelave, e mana'omia uma ai le gauai atu faifai pea.
Atina'e ma le gafatia

- Tulafono o solitulafono fa'atekinolosi ma puipuiga fa'atekinolosi
- Faiga fa'atekinolosi
- Aoaoina o tagata tomai faapitoa i solitulafono i luga ole initaneti
O Atina'e ma le Malosiaga o le autu sili ona tāua (17), fa'atasi ai ma le fa'amamafa malosi i luga faiga fa'atekinolosi ma tulafono o solitulafono fa'atekinolosi ma tulafono tau puipuiga o le initaneti. O lenei mea e faʻaalia ai ni va tetele i atinaʻe faʻapitoa ma faʻavae faaletulafono. O le leai o se gauai atu i a'oa'oga o tagata tomai faapitoa ua fautua mai ai se taulaʻiga faatapulaaina i taumafaiga e faaleleia atili ai le gafatia.

Soifua Maloloina fa'atekinolosi ma le manuia
E le o talanoaina le Soifua Maloloina Faatekinolosi ma le Manuia i faamaumauga (0), e aunoa ma ni faasinomaga i le soifua maloloina o le mafaufau, taimi e faaaoga ai le telefoni, po o auaunaga lagolago. O lenei leai o se faamatalaga e faailoa mai ai o le aafiaga o siosiomaga faatekinolosi i le soifua manuia o tamaiti e le o faamuamuaina i le taimi nei. O loo faailoa mai ai se eseesega tele i le malamalama ma le taula’i atu i faiga faavae.

Saogalemu ma le puipuiga i luga ole initaneti
O le Saogalemu ma le Puipuiga i luga ole Initaneti e faaalia ai le faamuamua talafeagai (5), faatasi ai ma le gauai atu i ai faiga o tagi ma lipoti ma puipuiga o faiga faavae ma le tali atu i ala o faasalalauga faatekinolosi. O loʻo faʻaalia mai ai sina atinaʻeina o faʻavae puipuia. Peitaʻi, o le leai o ni faʻasalalauga faʻalauiloa e faʻaalia ai le faʻatapulaʻaina o le faʻamamafa i le puipuiga.

Puipuiga fa'alilolilo ma fa'amaumauga
E itiiti le gauai atu i le Puipuiga o le Tulaga Faalilolilo ma Faamatalaga (2), ae taula’i lava i atamai fai (AI)O isi vaega tāua, e pei o aia tatau a tamaiti e uiga i le le faalauaiteleina o faamatalaga, faiga e puipuia ai faamatalaga, ma le mataituina, e le o talanoaina. O lenei mea e faailoa mai ai se auala vaapiapi ma le le atoatoa i le puleaina o faamatalaga.

Avanoa fa'atekinolosi ma le auai
O le Avanoa Fa'atekinolosi ma le Auai e maua ai le gauai talafeagai (5), faatasi ai ma le faamamafa tutusa i itu uma tamaiti ei ai manaʻoga faʻapitoa, auai o tagata lautele e ala i auala faatekinolosi, fefaasoaʻiga numera, eLearning, ma IT infrastructure. O lenei tufatufaina tutusa e faʻailoa mai ai se malamalamaga lautele i luʻitau e fesoʻotaʻi ma le avanoa. Peitaʻi, o togi maualalo e faʻaalia ai e leʻi faʻamuamuaina malosi nei mataupu.
Fa'ai'uga o le CRC
- “Fa’aauau pea ona fa’aleleia le aofia ai o tamaiti i tulaga faigata i luga o le initaneti, e pei o tamaiti i nofoaga maotua, tamaiti sulufa’i ma tamaiti ua leai ni fale i totonu o le atunu’u ma tamaiti e iai mana’oga fa’apitoa, e aofia ai auaunaga ma feso’ota’iga i luga o le initaneti e mafai ona maua ma taugofie ma le tu’uina atu i a’oga o masini taugofie;”
- "Puipuia lelei tamaiti mai anotusi ma meafaitino e lamatia ai ma tulaga lamatia i luga ole initaneti, ma saunia ni auala e molia ai soliga tulafono."
- "O le maualuga o le faʻateleina o sauāga faʻasaga i tamaiti, e aofia ai sauāga faʻalotoifale, sauāga, faʻatamala, sauāga faʻafeusuaiga ma faʻasaga i itupa, faʻasauā ma le faʻaaogaina faʻamalosi ma sauāga faʻafeusuaiga i luga o le initaneti;."
- “Ua matauina e le Komiti laasaga na faia e faamautinoa ai aia tatau a tamaiti uma ua aafia ma molimau ma fautuaina ai le Setete Party e faatulaga ni auala e maaleale ai tamaiti e faafaigofie ai ma faalauiloa ai le lipotia o mataupu ma ia mautinoa o auala e faitio ai e talafeagai mo tamaiti ma e maua i luga ole initaneti ma fafo atu ole initaneti, ma ia gauai faapitoa atu i tamaiti e iai manaoga faapitoa, teineiti, tamaiti i nofoaga tausi soifua eseese, tamaiti i nofoaga e taofia ai ma tamaiti sulufai ma tamaiti ua leai ni fale i totonu o le atunuu, ma ia mautinoa o tamaiti ua aafia ma molimau o solitulafono e faatalanoaina e aunoa ma se faatuai e tagata tomai faapitoa ua aʻoaʻoina i nofoaga e talafeagai mo tamaiti, e aloese ai mai le toe aafia ona o faatalanoaga faifai pea.”
- “I le toe manatuaina o lana fa’amatalaga lautele Nu. 25 (2021) i aia tatau a tamaiti e fa’atatau i le siosiomaga numera ma le fa’amatalaga tu’ufa’atasi a le Komiti ma isi vaega sainia i le 2026 i le atamai fa’apitoa ma aia tatau a le tamaititi, ua fautuaina e le Komiti le Setete o le Vaega:”
- “Fa’aleleia vave lana faiga e aoina ai fa’amaumauga, aemaise lava i tulaga fa’ale-feterale ma fa’aitulagi, ma ia mautinoa o fa’amaumauga e aoina e uiga i aia tatau a tamaiti e aofia ai vaega uma o le Feagaiga ma Fa’atonuga Fa’aopoopo i ai ina ia fa’afaigofie ai le su’esu’eina o le tulaga o tamaiti, aemaise lava i latou o lo’o i ai i tulaga fa’apitoa e vaivai ai;”
- “Ia fa’amalosia le galulue fa’atasi i le va o faiga resitalaina o tagata lautele ma auaunaga tau soifua maloloina e fa’aleleia atili ai le pulega o fa’amaumauga ma le tu’uina atu o auaunaga, ma ia mautinoa le vave ma le sa’o o le resitalaina o fanau mai;”
- "Ia faʻamalosia le galulue faʻatasi i le va o faiga resitalaina o tagata lautele ma auaunaga tau soifua maloloina e faʻaleleia atili ai le pulega o faʻamaumauga ma le tuʻuina atu o auaunaga, ma ia mautinoa le vave ma le saʻo o le resitalaina o fanau mai;”

Ethiopia
2026


Feso'ota'iga Fa'atekinolosi o Aia Tatau a Tamaiti
E te fiafia e galulue faʻatasi ma matou i aia tatau faʻatekinolosi a tamaiti i lou atunuʻu? Auai mai ma i matou.